لیزر اینتراونوس چیست؟ کاربردها، مزایا، عوارض و موارد منع درمان با ILIB

لیزر اینتراونوس چیست⸮

لیزر درمانی کم‌توان داخل وریدی که با نام‌های ILIB یا Intravascular Laser Irradiation of Blood، لیزر اینتراونوس و همولیزر شناخته می‌شود، روشی است که در آن از انرژی لیزر با توان بسیار پایین برای تابش مستقیم به خون وریدی استفاده می‌شود. این روش که ریشه در پژوهش‌های روسی دهه ۱۹۸۰ دارد، به عنوان یک رویکرد سیستمیک در حوزه فوتوبیومودولاسیون یا Photobiomodulation مورد توجه قرار گرفته است. شواهد موجود نشان می‌دهد که این تکنیک می‌تواند با بهبود گردش خون، کاهش التهاب و کاهش استرس اکسیداتیو، در طیف وسیعی از بیماری‌ها از جمله اختلالات قلبی-عروقی، تنفسی، عصبی و عضلانی-اسکلتی به کار برده شود.
لیزر اینتراونوس روشی تهاجمی است که در آن یک فیبر نوری باریک و استریل از طریق یک کاتتر وارد ورید مناسب، معمولاً ورید بازویی در ناحیه آرنج شده و خون به مدت مشخصی، حدود ۱۰ تا ۶۰ دقیقه، در معرض تابش لیزر با توان پایین و طول موج‌های مختلف نور مرئی قرار می‌گیرد.
این روش با روش‌های موضعی تفاوت اساسی دارد؛ چراکه هدف آن ایجاد اثرات درمانی در سراسر بدن از طریق تأثیر بر سلول‌های خونی و ایجاد پاسخ‌های زنجیره‌ای در سطح سیستمیک است.

اثرات بیولوژیک لیزر اینتراونوس چیست⸮

مکانیسم‌های اثر لیزر اینتراونوس در سطح سلولی و مولکولی است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این مکانیسم‌ها چندگانه و پیچیده هستند و به طور خلاصه شامل موارد زیر می‌شوند:

• - اثر بر میتوکندری و افزایش سطح ATP: گیرنده‌های نور یا کروموفرهای جذب در سلول‌ها، آنزیم سیتوکروم سی اکسیداز در زنجیره تنفسی میتوکندری هستند. تابش لیزر، به‌ویژه در طیف قرمز و مادون قرمز نزدیک، این آنزیم را تحریک کرده و باعث افزایش تولید آدنوزین تری فسفات یا همان منبع انرژی سلول می‌شود.
• - بهبود گردش خون: این تکنیک درمانی می‌تواند از تجمع گلبول‌های قرمز بکاهد که این امر منجر به بهبود گردش خون مویرگی و کاهش غلظت خون می‌شود.
• - آزادسازی نیتریک اکساید و اتساع عروق: یکی از اثرات بسیار مهم لیزر، افزایش تولید نیتریک اکساید از سلول‌های خونی و اندوتلیوم عروق است.
• - تنظیم سیستم ایمنی و کاهش التهاب: این روش با تنظیم و تقویت سیستم ایمنی و کاهش فاکتورهای التهابی، می‌تواند در کنترل پاسخ‌های التهابی نقش کمکی داشته باشد.

کاربردهای لیزر اینتراونوس

این تکنیک درمانی، با توجه به پتانسیل بالا و مکانیسم‌های بیولوژیک در سطح سلولی و مولکولی، با تأثیر بر بهبود گردش خون، کاهش التهاب، تنظیم سیستم ایمنی و افزایش تولید انرژی سلولی، توانسته است نتایج امیدوارکننده‌ای در طیف وسیعی از بیماری‌ها نشان دهد و در حوزه‌های مختلف پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.

بیماری‌های قلبی-عروقی:

- بهبود گردش خون و اثرات مثبت بر عملکرد اندوتلیال، این روش را به گزینه‌ای کمکی در درمان فشار خون مقاوم، پیشگیری از ترومبوز و بهبود روند ریکاوری پس از جراحی‌های قلب تبدیل کرده است.

دردهای مزمن و فیبرومیالژیا:

- مطالعات متعدد نشان داده‌اند که این روش می‌تواند در کاهش دردهای مزمن و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به فیبرومیالژیا مؤثر باشد.

بیماری‌های تنفسی:

- به عنوان یک روش کمکی در درمان بیماری‌های ریوی مانند آلرژی، آسم، پنومونی و کاهش عوارض التهابی ناشی از کووید طولانی‌مدت مورد مطالعه قرار گرفته است.

بیماری‌های عصبی و میتوکندریایی:

- با توجه به اثر محرک آن بر میتوکندری و کاهش استرس اکسیداتیو، این روش به عنوان یک درمان حمایتی در بیماری‌های نورودژنراتیو و کاهش خستگی مزمن در افراد مبتلا به MS مطرح شده است.

بیماری‌های سیستمیک و خودایمنی:

- با تنظیم متابولیسم بدن، مخصوصاً در افراد مبتلا به دیابت، می‌تواند به کنترل قند خون، بهبود عملکرد پانکراس، ترمیم زخم پای دیابتی و تقویت سیستم ایمنی کمک کند.

از دیگر موارد استفاده لیزر اینتراونوس:

• - جهت بهبود کیفیت خواب، برطرف کردن اختلالات خواب و بی‌خوابی
• - در حوزه زنان و زایمان جهت بهبود جریان خون رحمی-جفتی
• - برای افراد مستعد سرماخوردگی‌های پرتکرار، جهت تنظیم متابولیسم و تقویت سیستم ایمنی
• - برای افرادی که درگیر خستگی‌های مزمن با حجم استرس بالا هستند
• - برای بهبود کیفیت پوست، برطرف کردن خشکی شدید، اگزما، کاهش ریزش مو و کمک به افزایش رشد مو

موارد منع مصرف لیزر اینتراونوس

بر اساس منابع معتبر بالینی، استفاده از لیزر اینتراونوس در شرایط زیر ممنوع یا نیازمند احتیاط شدید است:

بارداری:

- به دلیل عدم وجود مطالعات کافی در مورد ایمنی برای جنین، انجام این روش در دوران بارداری نیازمند احتیاط جدی است.

اختلالات انعقادی:

- افراد دارای مشکلات خونریزی‌دهنده یا مصرف‌کننده داروهای ضدانعقاد باید پیش از درمان به‌طور کامل بررسی شوند.

حساسیت به نور:

- در افراد دارای فوتوآلرژی، احتمال بروز واکنش‌های پوستی و حساسیتی وجود دارد.

تشنج و صرع:

- سابقه تشنج یا صرع باید پیش از انجام لیزر داخل وریدی به‌طور دقیق توسط پزشک ارزیابی شود.

بیماری‌های تیروئید:

- اختلالات تیروئیدی از موارد احتیاطی محسوب می‌شوند و باید قبل از درمان بررسی شوند.

عفونت حاد و تب:

- درمان در زمان عفونت فعال یا تب توصیه نمی‌شود و بهتر است تا زمان کنترل وضعیت عمومی بدن به تعویق بیفتد.

مصرف داروهای خاص:

- مصرف کورتیکواستروئیدهای سیستمیک، داروهای شیمی‌درمانی و داروهای ضدانعقاد مانند آسپرین، نیاز به بررسی دارد.

بیماری‌های بدخیم فعال:

- در صورت وجود بیماری بدخیم فعال، انجام این روش باید فقط با بررسی کامل و تصمیم پزشک متخصص انجام شود.

عوارض جانبی و ایمنی لیزر اینتراونوس

بر اساس شواهد علمی، درمان با لیزر اینتراونوس یک روش درمانی نسبتاً ایمن محسوب می‌شود و تاکنون عارضه جانبی جدی و شایع در ارتباط با این روش گزارش نشده است. با این حال، چون این تکنیک درمانی مستلزم وارد کردن یک کاتتر به داخل ورید است، خطرات بالقوه‌ای مانند عفونت و التهاب ورید در محل ورود سوزن وجود دارد.

تفاوت لیزر داخل وریدی با سایر روش‌های لیزر درمانی

برای درک بهتر جایگاه لیزر داخل وریدی یا همولیزر، مقایسه آن با دیگر روش‌های موضعی لیزر درمانی، یعنی لیزر کم‌توان و لیزر پرتوان، ضروری است:

تفاوت در هدف درمان؛ سیستمیک در مقابل موضعی

مهم‌ترین تفاوت این است که در روش لیزر داخل وریدی، خون به عنوان یک بافت هدف در نظر گرفته می‌شود تا با تأثیر بر سلول‌های خونی، اثری گسترده در کل بدن ایجاد کند.

تفاوت در روش انجام؛ تهاجمی در مقابل غیرتهاجمی

در روش اجرا، لیزر داخل وریدی یک روش تهاجمی است که در آن یک فیبر نوری باریک از طریق کاتتر مستقیماً وارد ورید می‌شود تا خون را از نزدیک تحت تابش قرار دهد.

تفاوت در مکانیسم اثر نهایی

مطالعات نشان داده‌اند که لیزر داخل وریدی در مقایسه با لیزر موضعی، می‌تواند اثر سیستمیک‌تری در کاهش التهاب و تنظیم برخی شاخص‌های متابولیک داشته باشد.

توصیه‌های بالینی پیش از درمان با لیزر اینتراونوس

مصرف غذا:

قبل از جلسه درمان، بهتر است یک وعده غذایی سبک میل شود تا از افت قند خون و ضعف جلوگیری شود.

قطع دارو:

در صورت مصرف داروهای ضدانعقاد مانند آسپرین، وارفارین یا هپارین، یا مصرف کورتیکواستروئیدها، حداقل یک هفته قبل از درمان باید با پزشک مشورت شود و در صورت نیاز، دارو فقط با نظر پزشک تنظیم یا قطع شود.

گزارش کامل سابقه پزشکی:

هرگونه سابقه جراحی، بیماری‌های عصبی، مشکلات قلبی، اختلالات انعقادی، تشنج، صرع، بیماری‌های تیروئید یا مصرف داروهای خاص باید پیش از انجام لیزر اینتراونوس به پزشک اطلاع داده شود.